S A Y I S A L A .Ş. - H o ş g e l d i n i z

Rahmetli dayım, ulusların pek çok ortak değerleri olduğunu, fakat bu değerlerin bir günde oluşmadığını söylerdi. "Örneğin, bir Hint müziğinin, ya da Fas, hatta İspanya müziğinin bizim müziğimizle pek çok ortak yönleri bulunduğunu fark ediyor musun?" diye sormuştu. Dayıma göre, Çingeneleri incelemeden toplumların kültürel yapılarını ortaya koymak olanaksızdı. Onlar, bal arısı gibi çiçekten çiçeğe konmuşlar, uygarlıkların birbirlerini tanımasında ve anlamasında; hatta farklı sentezler oluşturmalarında vazgeçilmez bir işlev üstlenmişlerdi.

Dünyada çeşitli ülkelerde yerleşmiş 12 milyonun üzerinde Çingene yaşamaktadır. Bu sayıyı kesin olarak bilmek mümkün değildir, çünkü Çingeneler bulundukları ülkenin vatandaşı olarak ele alınmakta, soylarına ilişkin bir kayıt tutulmamaktadır. Çingenelerin çoğu da, ekonomik ve sosyal nedenlerle etnik kökenlerini ortaya koymamaktadır. Çingeneler; kökenleri, bin yıl kadar önce Hindistan'dan kaynaklanan Çingene soyu ve dilleriyle özgün bir etnik azınlıktırlar. Kimse, Çingenelerin Hindistan'dan başlayıp Avrupa'ya ve daha ötelere uzanan dolaşımlarının tam nedenini bilememekle birlikte, onların yüzyıllardır dünya üzerinde dağılırken türlü baskılara maruz kaldıkları bir gerçektir.

Ağustos böceği ile karıncanın öyküsünü bilirsiniz. Çalışkan karınca yiyecek biriktirirken ağustos böceği saz çalmaktadır da kış gelince karıncanın kapısını çalıp yiyecek ister. Karınca yaz boyu haset etmiş ve tam bugünü beklemiştir. Zavallı ağustos böceğine verir ağzının payını "Yaz boyu saz çaldın şimdi de oyna biraz." diyerek. Oysa aykırı bir bakışla ağustos böceği sanatçıdır, o saz çalmasaydı yaz geçer miydi karınca için bile. Tamam kışın üşüyecek ve aç kalacaktır ama ağustos böceğinin yaz boyu sadece tükettiğini söyleyebilir miyiz?

Düşündükçe ve araştırdıkça anlıyorum ki, hiçbir topluma tam olarak entegre olmamış bu insanlar, bugüne kadar ev sahibi olmayı da misafir olmayı da hep reddetmişler. Onlara göre Çingeneler de herkes gibi Dünyalı. Her yer onların ve elbette herkesin. Bugün küreselleşme dediğimiz şey de bundan farklı bir şey mi acaba?

Ben, Çingeneler için de benzer duygular taşıyorum. Onlar gibi olabilmek zor belki, onlara imrenmemiz de gerekmiyor olabilir ama onlarsız bir dünya da düşünemiyorum ben. Alternatif bir dünya görüşüdür onlarınki. Değişmelerini istemiyorum ve oldukları gibi seviyorum anlayamadığım dostlarımı!

Çingenelerin tarihinde birden çok göç hareketi bulunmaktadır. İlki, Hindistan'dan ve 1000 yıl kadar öncesine rastlayanıdır. Tarihçiler, aynı bölgeden değişik göçlerin de gerçekleştiğini iddia etmektedirler. İkinci büyük göç (Aresajipe olarak bilinir) 14.yüzyılda Güneybatı Asya'dan başlayıp Avrupa içlerine gerçekleşmiştir. Üçüncü göç, 19.yüzyıl ve 20.yüzyılın başlarında Avrupa'dan Amerika'ya doğru olmuştur. Bu göç hareketi, Avrupa'da Çingenelerin köleliğinin kaldırılması sonrasına rastlar. Bazı tarihçiler, Doğu Avrupa'da Berlin Duvarı'nın yıkılmasından beri büyük bir göç hareketinin bugün de gerçekleştiğini ileri sürmektedirler.

Çingenelerin kültürleri çok değişiklik gösterir ve kendi başına genel geçer bir kültürden söz etmek mümkün değildir. Bununla birlikte tüm boylarında ortak olan bazı özellikler bulunmaktadır; aileye bağlılık, Del'e (Allah) ve Beng'e (Şeytan'a) inanç ve Kader'e inanmak.

Dört Çingene boyu ya da ulusundan söz edilebilir; Kalderash, Machavaya, Lovari ve Churari. Çingene soyunu da içeren diğer gruplar ise; Gitanoes (Calé), Sinti, Rudari, Manush, Boyash, Ungaritza, Luri, Bashaldé, Romungro, ve Xoraxai olarak sayılabilir. Avrupalıların literatüründe bulunan ilk Çingene tanımı onların koyu tenli ve siyah saçlı olduklarını söylemektedir. Bugün ise, açık ten ve saç rengine de sahip oldukları da gözlenmektedir.

Avrupa'nın tarihinde, Çingenelere karşı alınmış büyük çaplı kararlar bulunmaktadır. II. Dünya Savaşı sırasındaki Nazi terörü bunların en ünlüsüdür ve bu sırada 1.5 milyonun üzerinde Çingene öldürülmüştür (Holocaust). Doğu ve Batı Avrupa'daki komünist sistemler de sonraları ırkçı bir yaklaşımla Çingeneleri hedef alan projelere kalkıştılar. Hükümetler en azından Çingene göçmen ve mültecilere karşı yapılan şiddetli saldırıları yönlendirmiş ya da engel olmamışlardır. Onların eğitim, sağlık, iş bulma ve diğer hizmetlerden yararlanabilmesi gibi konularda hep engel çıkarılmıştır. Benzer uygulamalarla Çingeneler Amerika'da karşılaşmışlardır. Günümüzde artık özel bölgelerde örgütlenmiş Çingene (Gypsy) birimleri, Çingeneleri uyaracak aktiviteler düzenlemektedir.

Londra'da 1971'de düzenlenen Birinci Dünya Çingeneler Kongresi'nde Çakra (Chakra) Çingenelerin sembolü, Gelem Gelem (ya da Djelem Djelem) adlı şarkı da ulusal marşları olarak kabul edilmiştir. Dillerinin standartlaşması için de çalışmalar sürmektedir. Dünyadaki Çingene toplumu çeşitli adlarla bilinmektedir; Gypsies (veya Gipsies), Tsigani, Tzigane, Cigano, Zigeuner, ve diğerleri. Rom, Roma, Romani, veya çift "r" ile yazılması (Rrom, Rroma, Rromani), isimleri daha çok resmi yazılarda tercih edilmektedir.

Ülke	Nüfus (1985)
Almanya	55 - 65.000
Arnavutluk	80.000
Avusturya	8 - 10.000
Belçika	12 -15.000
Beyaz Rusya ve Ukrayna	530.000
Bulgaristan	300-800.000
Çek Cumhuriyeti ve Slovakya	300-400.000
Danimarka	1.000-1.500
Fransa	220-300.000
Hollanda	30-38.000
İngiltere	80-110.000
İrlanda	20-25.000
İspanya	350-450.000
İsveç	6-10.000
İsviçre	12-15.000
İtalya	60-90.000
Lüksemburg	200-400
Macaristan	400-600.000
Norveç	250-500
Polonya	30.000
Romanya	500-800.000
Türkiye	530.000
(Eski) Yugoslavya	700-900.000

Toplam	4.224.450-5.800.400

Çingeneler'in dili, İndo-Aryan kökenlidir ve pek çok lehçesi bulunmaktadır, fakat ana dili tarihi Punjabi ya da Hindi dilidir. Konuşulan Çingene dili değişimler gösterse de, bazı genel sözcükler tüm lehçelerde Çingeneler tarafından aynı şekilde temsil edilmektedir. Dile göre Çingeneler üç ayrı topluma ayrılırlar. Orta Doğu ve Doğu Avrupa'daki Domari'ler (Dom), Merkez Avrupa'daki Lomarvrenler (Lom) ve Batı Avrupa'daki Romaniler (Rom). Tüm Çingeneler tarafından kullanılan uluslararası bir Çingene dili yoktur, fakat günümüzde böyle çalışmalar yapılmaktadır (the Linguistic Commission of the International Romani Union tarafından.)

Genel Çingene tanımında bile ortak bir yerde buluşulamadığı günümüzde, onların kültürlerinin de farklı olması ve kendi inanç ve ilkeleri ile karışması doğaldır. Dolayısıyla tüm Çingeneleri içeren katı ve basitleştirilmiş kurallar koymak yanlış olur. Öte yandan, hiçbir grubun da kendisini gerçek Çingene olarak tanımlaması da aynı derecede yanlış olur.