NEREDE?
NEREDE? NEREDE? NEREDE?
NEREDE? NEREDE?
Ekvator'un her iki yanında,
yaklaşık 10 derece kuzey ve güney enlemleri arasında kalan tropik ormanlara
yağmur ormanları denir.
Ekvator, güney
ve kuzey kutup noktalarının tam ortasından geçen hayali bir dairedir. Ekvator'da
sıcaklık yüksektir. Bu yüksek sıcaklıklar, tropiklerdeki orman alanlarında
sıkça yağmura neden olan aşırı su buharı oluştururlar.
(Dünyadaki tropikal ormanların
yarısının yok olduğu ve kalanların da önlem alınmadığı takdirde 20-30 yıl
içinde yok olacağı söylenmektedir. Oysa bu ormanlar, yalnızca canlı türlerinin
yarısından fazlasını barındırmakla kalmaz, dünya nüfusunun büyük bir çoğunluğuna
su ve yakıt sağlamakta, yerel iklimi ve dünya iklimini etkilemektedir.)
Yağmur
Ormanı
Dünyadaki toprakların alan olarak
% 10'undan azını kaplamalarına karşın dünyadaki bitki ve hayvan türlerinin
% 50-70'ini barındıran yağmur ormanları; tarım alanı açmak amacıyla insanlar
tarafından yok edilmektedir. Üstelik bu orman toprakları, tarım açısından
fakir topraklardır. (Her yıl 12 milyon hektar kadar yağmur ormanının kesilip
yok edildiği sanılmaktadır.)
Güney
ve Orta Amerika'da, Afrika'da Okyanusya'da (Avustralya civarındaki adalar)
ve Asya'da yağmur ormanı bulunmaktadır. Tropik ormanlar dünya yüzeyinin yaklaşık
%7'sini kaplamaktadır.
En büyük yağmur
ormanları Amazon Nehri Havzası (Güney Amerika), Kongo Nehri Havzası (Batı
Afrika) ve güneydoğu Asya'nın büyük kısmında bulunmaktadır. Daha küçük yağmur
ormanlarına ise Orta Amerika, Madagaskar, Avustralya, Hindistan yakınındaki
adlar ve diğer tropik bölgelerde bulmak mümkündür.
Yağmur ormanları sık, sıcak ve
nemli ormanlardır. Bu ormanlar milyonlarca bitki ve hayvan için bir cennettir.
Yağmur ormanları, yeryüzünün ekolojisi için çok önemlidir. Yağmur ormanlarındaki
bitkiler dünyadaki oksijenin çoğunu üretmektedirler. Bu bitkiler aynı zamanda
başka açılardan da çok önemlidir; birçoğu salgın ve hastalıklarla savaşmakta
kullanılan yeni ilâçların yapımında kullanılmaktadır.
-
EMERGENTS
: Ortalama kanopi yüksekliğinden çok daha büyük çok yüksek ağaçlar. Bunlar
birçok kuş ve böceği barındırırlar. Emergents, en uzun ağaçların tepesini
içerir ki bu yükseklik ortalama kanopi yüksekliğinden çok daha fazladır
(81 metreye varan yükseklik). Bu tabaka (al makav gibi) birçok kuşa, böceklere
ve bazı diğer hayvanlara ev sahipliği yapar.
-
KANOPİ : Ağaçların üst kısmı. Bu yapraklı ortam tropik yağmur ormanının
yaşam dolu bölümüdür. Böcekler, kuşlar, sürüngenler, memeliler ve diğerleri
bu katmanda yaşarlar.
Kanopi
ağaçların üst kısmına verilen isimdir (yaklaşık20 - 40 m yükseklik).
Bu yapraklı bölge yaşamla doludur: böcekler, örümcek, akrep cinsi hayvanlar,
birçok kuş türü (kemik gagalı tukan, al makav, guguk ve boynuzgaga (hornbill)
gibi), memeliler (komik maymun -howler monkey ki dünyanın ikinci en
gürültücü hayvanıdır ve orangutan gibi), sürüngenler, (yılanlar ve kertenkeleler
gibi), ve diğerleri. Kanopideki bitkiler kalın, yılansı gövdeler ve
asalak bitkiler (hava bitkileri) içerirler. Yosunlar, likenler ve orkideler
gibi ağaç üstünde büyüyen bitkileri örnek olarak verebiliriz.
-
UNDERSTORY
(ALTÖYKÜ) : Yaprakların altında fakat zeminin üzerindeki karanlık,
serin ortam. Altöykü yaprakların altında fakat yerin üzerinde karanlık
ve serin bir ortamdır. Bu bölgede büyüme ışığın çok az olması nedeniyle
sınırlıdır. Burada kısa, yapraklı ve çiçeksiz çalılar, eğreltiler ve asma
türleri bulunur. Bu türler ışığı ve verimsiz toprağı süzebilirler. Bu
bitkilerin bazıları, çalılar, palmiyeler, filodendronlar ve ağsı bitkilerdir.
Altöyküde yaşayan hayvanlar; böcekler (kınkanatlılar ve arılar), örümcek
ve akrep türleri, yılanlar, kertenkeleler ve küçük memelilerdir (kinkaju
gibi). Bu canlı türleri ağaç içleri ve üstünde yaşayabilen türlerdir.
Jaguar gibi daha büyük bazı hayvanlar da, av için etrafı gözlemek amacıyla
bu bölgede çokça zaman harcarlar.

Tropik
yağmur ormanlarında yalnızca iki mevsim gözlenir; ıslak (nemli) ve kuru mevsim.
Ilıman
yağmur ormanları ise, ABD ve Kanada'nın Pasifik kıyılarında (Kuzey Kaliforniya'dan
Alaska'ya kadar), Yeni Zelanda'da, Tazmanya'da, Şili'de, İrlanda'da, İskoçya'da
ve Norveç'te bulunmaktadır. Bunlar tropik yağmur ormanlarından daha az yer
kaplamaktadırlar. Olimpik yağmur ormanları (ABD'nin Washington eyaletinde
bulunan Olimpik yarımadasında bulunur) ise Pasifik Okyanusu'nda bulunan ılıman
yağmur ormanlarıdır.
Yağmur
Ormanı nedir?
Tropik
yağmur ormanları nerededir? *
Yağmur
ormanının farklı bölümlerinde farklı bitki ve hayvanlar yaşamaktadır. Bilim
adamları, yağmur ormanlarını yaşam ortamına bağlı olarak katmanlara ayırmışlardır.
Tabakalar sıcaklığa,
ulaşan gün ışığı miktarına, ortamın nemine ve yaşam biçimlerine farklılık
getirir. Tepeden başlamak üzere bu katmanlar;
Yağmur
Ormanının Hayvanları
Yağmur
ormanının katmanları
Yağmur ormanında inanılmaz sayıda
hayvan yaşar. Milyonlarca böcek, sürüngen, amfibyan (ikiyaşayışlı), kuş ve
memelinin yuvasıdır burası. Böcekler yağmur ormanındaki en fazla sayıdaki
hayvandır. Tropik yağmur ormanı, bitki ve hayvanlar açısından ılıman yağmur
ormanı ve diğer biyomlara oranla çok daha fazla yaşam çeşitliliği içerirler.
Ilıman yağmur ormanlarında yaşayan
hayvanların çoğu aşağıda (yerde) yaşarlar ve orman kanopisinde bulunan hayvanlar
sayıca ve çeşit olarak çok azdır.
Yağış
miktarı
Yağmur ormanlarında neredeyse
sürekli yağış vardır. Buralarda her yıl 2 m'nin üzerinde yağış alır. Bu da
yaklaşık, haftada 3.8 cm demektir.
Yağış, yağmur ormanında yıl boyu oldukça düzenli bir dağılım gösterir (küçük
bir mevsime bağlılık görülse de). Ilıman yağmur ormanında nemli ve kuru mevsimler
vardır. Kuru mevsim boyunca kıyı fogu (sis) ormana bolca nem sağlar.
Yağmur
ormanında sıcaklık hiçbir zaman aşırı soğuk ya da sıcak olmaz. Genellikle 24-27ºC
arasında seyreder. Ilıman yağmur ormanında ise nadiren bu tip aşırı sıcaklıklar
gözlenir ve sıcaklık ortalama olarak 27ºC civarındadır.
Yağmur
ormanında toprak
Tropik yağmur ormanının toprağı
yalnızca 7.8-10 cm kalınlığa sahiptir ve eskidir.
Toprağın altında kalın kil tabakası
bulunur. Bir kez zarar görünce, tropik yağmur ormanının toprağının kendini
toplaması yıllar sürer. Ilıman yağmur ormanları besleyicilik açısından daha
zengin, nispeten daha yeni ve zarar görmesi daha zordur.
Tropik yağmur ormanları dünya yüzeyinin %7 kadarını
kaplar ve dünyanın ekosistemi açısından ÇOK önemlidir. Yağmur ormanları geri
dönüşüm (recycle) ve temiz su sağlar. Buradaki ağaçlar, atmosferdeki karbondioksiti
alır ve köklerinde, gövdelerinde, yapraklarında ve dallarında depolar. Yağmur
ormanlarının, dünya atmosferinin ısısını yakalayan sera etkisini etkiler.
Yağmur
ormanlarının önemi
Yağmur
ormanlarına özgü bazı yiyecekler; Hindistan cevizi, Brezilya cevizi, Makadamya
cevizi, muz, sinirotu (plantain), ananas, hıyar, kakao (çukulata), kahve, çay,
avokado, papaya, guava, mango (hintkirazı), manyok (cassava), tapyoka, tatlı
patates (yams), bamya, tarçın, vanilya, küçükhindistancevizi, zencefil, arnavutbiberi
(cayenne), biber, portakal, greyfurt, limon, ıhlamur, yerfıstığı, pirinç, şekerkamışı
ve büyükhindistancevizi (daha çok kıyı bölgelerde) olarak sayılabilir.
Yağmur
ormanlarında yaşayan halk
Tropik yağmur ormanlarında yaşayan birçok yerli
halk grubu bulunmaktadır. Brezilya ve güney Venezuela'nın Amazon yağmur ormanlarında
yaşayan Yanomamo kabilesinde olduğu gibi, bu grupların çoğu yüzlerce ya da
belki binlerce yıldır dağınık köylerde yaşamaktadırlar. Bu kabileler yiyecek,
giyecek ve ev gereksinimlerini temelde ormanlardan elde ettikleri malzemelerle
sağlamaktadırlar.
Orman
halkı çoğunlukla bir araya toplanmış avcılardır; yiyeceklerini et için avcılık
yaparak (balık için balıkçılık) ve yenilebilir bitkileri toplayarak sağlarlar.
Bir kısmının aynı zamanda ormandan arındırılmış alanlarda küçük bahçeleri de
vardır. Yağmur ormanındaki toprak fakir olduğundan, bu alanlar birkaç yılda
yerini ormandan arındırılmış yeni alanlara bırakmak zorunda kalır.
Yerli
halkın nüfusu genel olarak azalmaktadır. Bunun birçok nedeni vardır. Ana sorun
ise salgın hastalıklar (genelde Avrupalılarca getirilen çiçek, kızamık gibi)
ve hükümetlerin toprağa el koymasıdır.
Tropik
yağmur ormanı, genellikle Yengeç ve Oğlak Dönenceleri (23.5 derece boylam?)
ile Ekvator arasındaki bantta bulunmaktadırlar. Bu 4800 km genişliğindeki bant
"tropik kuşak" olarak bilinir.
- ORMAN TABANI : Hayvan yaşamıyla ve
özellikle böceklerle dolu bölge. Yağmur ormanındaki en büyük hayvanlar genellikle
burada yaşarlar. Orman tabanı hayvan
yaşamıyla doludur. Bunlar özellikle böcekler ve örümcek akrep türü hayvanlardır
(tarantula gibi). Goril, karıncayiyen, yabandomuzu, tapir, jaguar gibi yağmur
ormanlarındaki en büyük hayvanlar genellikle burada yaşarlar.